يکشنبه ۱۳ فروردين ۱۳۹۶ ساعت ۰۰:۲۳

21 معضل زیست محیطی کلان شهر تهران

Share/Save/Bookmark
به گزارش اطلاعات روز#دکتر مهدی بهروش در یاداشتی به معضلات آلودگی تهران پرداخت.
کد مطلب: 38240
21 معضل زیست محیطی کلان شهر تهران
 
اطلاعات روز#پیشینه سکونتگاهی تهران بعد از اکتشافات فسیلی و اشیاء باستانی بدست آمده به 7000 سال قبل از میلاد و یا حتی کمی بیشتر باز می گردد. شهر تهران به واسطه برخورداری از مغاک، سفره های آبهای زیرزمینی، منابع طبیعی، آب و هوا خوب و پناهگاه حیات وحش گیاهی و جانورانی بکر همیشه مورد توجه انسان ها بوده است و بعضا به دلیل همین شرایط ایده آل، شهر تهران مورد حمله بیگانگان خارجی قرار گرفته است.

با حرکت سریع علم و نوظهور شدن امکانات شهری و شهرنشینی و افزایش وسعت شهر تهران و بوجود آمدن دروازه ها، محلات، ورود خودروها، احداث خطوط راه آهن و همچنین پایتخت دولتهای مرکزی و .... باعث شده که مردم اطراف تهران و روستاهای همجوار به تهران نقل مکان کنند. در شهری مثل تهران، مهاجرت از روستا به شهر در زمره مهمترین مسائل اجتماعی، اقتصادی و سیاسی به شمار می آید. این مهاجران هم در مبدأ و هم در مقصد مسائل و مشکلاتی از جمله؛ بروز نابسامانی های متعدد ناشی از فشار بر منابع و امکانات محدود جوامع شهری، بیکاری و کم کاری، کمبود فضای زیستی و آموزشی، آلودگی هوا و محیط زیست، سالخوردگی و زنانه شدن نیروی کار کشاورزی، تخلیه روستاها و غیره را به وجود می آورند.

با افزایش جمعیت و افزایش وسعت شهر مشکلات کوچک زیست محیطی ابتدا به موضوعاتی چون جمع آوری و پسماند و فاضلاب ختم می شد، امروزه مشکلات جدیدی بر پیکیره تهران وارد می شود که می توان مشکلات زیست محیطی تهران را در 21 مورد بیان نمود:

1- حاشیه نشینی و زاغه نشینی: شامل تمام کسانی است که در محدوده فضایی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شهر حضور و سکونت دارند ولی نحوه اسکان و معیشت آنها از جامعه شهری کاملاً متمایز است و در نتیجه با جامعه شهری هماهنگ نشده اند. پیامدهایی زیادی را در پی دارد اما از نظر زیست محیطی  مهمترین پیامد آن پایین بودن سطح بهداشت عمومی و سلامتی می باشد. حاشیه نشین ها فاقد بهداشت عمومی و خصوصی در حد و اندازه استانداردهای جهانی و حتی ملی هستند و اقدام علیه بهداشت عمومی و محیط زیست در چنین مناطقی شایع است. انباشت زباله ها و عدم جمع آوری آنها، جریان فاضلاب منازل در کوچه ها و عدم دفع بهداشتی آن، آلودگی های صوتی و آلودگی هوا و غیره در این محلات مشهود است.
2- انباشت و افزایش مواد زائد جامد شهری: رشد روز افزون جمعیت به ویژه جمعیت شهری در تهران و به تبع آن افزایش مواد زائد جامد باعث گردیده تا معضل مواد زائد توجه کارشناسان محیط زیست و تصمیم گیران فعال در این حوضه را به خود جلب کرده، همچنین لزوم توجه به معیارها و ضوابط زیست محیطی جهت مکان یابی، محل های دفن بهینه مواد زائد جامدشهری را به مساله ای اساسی تبدیل کرده است. 
3- افزایش میزان مصرف منابع طبیعی: با افزايش جمعيت ميزان تقاضا براي مصرف منابع طبيعي زيادتر   مي شود اين منابع به دو دسته تقسيم مي شود. الف)منابع تجديدپذیر: منابعي هستند كه به طور عمده از جانداران بدست مي آيند، سرعت توليد اين منابع زياد است و متناسب با مصرف توليد مي شوند. مثل پشم، پنبه... ب)منابع تجديد ناپذیر: منابعي هستند كه چرخه توليد آنها بسيار طولاني است اما سرعت مصرف آنها بسيار بسيار زيادتر از سرعت توليد آنهاست مانند نفت و زغال سنگ و گاز. پيشرفت و شهرنشيني عملا سبب شده است از منابع كره زمين به طور فزاينده اي مصرف گردد و بشر در آينده نزديك با كمبود منابع تجديد ناپذیر مانند سوخت هاي فسيلي مواجه خواهد شد.
4- آلودگی هوا: آلودگی هوا با توجه به پیامدهای زیان آور به یکی از ملموس‌ترین معضلات زیست‌محیطی تهران، پایتخت ایران و چندین شهر دیگر ایران تبدیل شده‌ است. نخستین زنگ خطر جدی درباره آلودگی هوای تهران در سال ۱۳۷۴ به صدا درآمد. در آن هنگام نزدیک به یکصد نفر از کارشناسان و مدرسان محیط زیست، جغرافیا و شهرسازی در پی نشستی در سالن اجتماعات پارک شهر تهران، متنی موسوم به بیانیه «هوای تهران ۷۴» منتشر کردند که در آن برای نخستین بار از آلودگی هوای پایتخت به عنوان یک «بحران ملی» که راه مقابله با آن «عزم ملی» است، نام برده شد.
5- آلودگی صدا: بیشترین سهم آلودگی صوتی در کلانشهر تهران ناشی از سیستم حمل و نقل موتوری است، عاملی پنهان از چشم که یکی از ابعاد مهم و تاثیر گذار در بهبود کیفیت زندگی و محیط زیست شهری به شمار می آید کاهش آلودگی صوتی می‌تواند تضمین کننده سلامت روحی و ایجاد شادابی و نشاط در جامعه باشد. حوادث ناگوار گزارش شده در تهران در اثر جر و بحث‌های صورت گرفته در مورد وجود سر و صداهای مزاحم از طرف همسايگان، رانندگان و ...  اتفاق افتاده است؛ که این رفتارهای پرخاشگرانه و تهاجمی بعضی از مواقع منجر به قتل و جرح گردیده است.


6- آلودگی منظر (بصری) شهری: چگونگی رابطه بصری میان انسان و محیط از جمله شرایطی است که در کنار سایر شرایط در ارزیابی کیفیت محیط زیست حائز اهمیت است. تهران، شهر خاكستري رنگ بي روحي است. ساختمان‌هاي بد قواره در كنار خيابانهايي كه لبالب از ماشين و آدم است. تهران از نظر بصري، دچار چنان اغتشاشي است كه بايد با بهره گيري از جلوهای زیبای محیط زیست ساماندهی شود. 

7- آلودگی نوری:  تهران مدت‌ها است به دلیل استفاده غلط از نورهای مصنوعی، از مرز هشدار آلودگی‌های نوری گذشته‌ است و در وضعیت قرمز به سر می‌برد. مردم با مشاهده بارش برف در میانه فصل خزان خوشحال می شوند اما یک روز پس از آن با مشاهده درختانی که زیر بار برف خم یا شکسته شده، متاثر گشتند. به نظر می رسد یکی از دلایلی که باعث شکسته شدن و خم شدن درختان در این شرایط می شود، عاملی به نام «نورهای مصنوعی» سطح شهر یا همان مبحث آلودگی نوری باشد. گیاهان چهار فصل به طور طبیعی باید در ابتدای پاییز رفته رفته تغییری در رنگ برگ های خود داده و برگ های خود را از دست بدهند. اما نور مصنوعی، ریتم زندگی آنها را در شهرهای بزرگ تغییر داده و حیات گیاه را به مخاطره می کشاند. بررسی ها نشان داده که برخلاف حالت طبیعی، بسیاری از درختان تهران خصوصا گونه چنار تا میانه های زمستان هنوز بر شاخه های خود برگ دارند و این برگ ها می توانند عاملی باشند تا در هنگام بارش برف، به دلیل سنگین شدن تاج درخت، باعث شکستن شاخه ها شوند و یا حتی در درختان ضعیف تر، ریشه کن شدن درخت را به دنبال داشته باشند.

8- کوچک شدن زیستگاه ها و ورود جانوران وحشی به اجتماعات شهری: درباره علت ورود حیوانات وحش به محوطه شهری تهران، مشخص نبودن مرز بین آنها نیست، بلکه نفوذ انسان به زیستگاه جانوران می باشد. زمانی که انسان به طور مرتب مراتع و زمین ها را تخریب می‌کند و اقدام به ساخت و ساز ساختمان های بلند می کند باید شاهد چنین حوادثی باشیم، در واقع این ما هستیم که به زندگی آنها ورود پیدا کرده‌ایم. 

9- ترافیک و جمعیت شناور: در بررسی سال 1356 در مورد آلودگی هوا در شهر تهران در آن زمان مشخص شد تهران ظرفیت 4 میلیون نفر جمعیت را ندارد در حالی که امروز جمعیت ثابت و شناور آن به مرز 17 میلیون نفر رسیده است و روزی دوهزار خودرو نیز شماره‌گذاری می‌شود. آلودگی زیست محیطی ناشی از ترافیک از جمله مسائلی است که در اغلب شهرهای بزرگ جهان رو به افزایش است. رشد سریع شهرها، افزایش روز افزون تعداد وسائط نقلیه، و نیاز به تردد برای رفع نیازها، باعث آلودگی شهرهای بزرگ شده است. تهران به عنوان یک کلان شهر بزرگ مشکل آلودگی زیست محیطی ناشی از ترافیک مواجه می باشد. آلودگی ترافیکی از جمله مسائلی است که سلامت شهروندان را مورد مخاطره قرار می دهد.

10- افزایش درجه حرارت(جزیره گرمایی): وسايل نقليه مثل موتوری با ترددش باعث توليد گرما مي‌شود و همين اتفاق تاثير تصاعدي بر دما دارد و همين‌طور بالطبع روي افزايش بار آلودگي آن مناطق هم اثر مي‌گذارد. براي همين در مناطق مركزي تهران معمولا ميزان آلودگي بالاتر است. از طرفي در بعضي مناطق تهران، هم درجه حرارت و هم ميزان آلودگي هوا محيط بيشتر است. براي همين است كه بعضي نقاط تهران ممكن است به صورت جزاير گرمايي عمل كنند. 

11-زمین خواری، کوه خواری و تخریب عرصه های منابع طبیعی: پديده زمين‌خواري و اخيرا كوه‌خواري و ساخت‌وساز در ارتفاعات از ديگر مسائل رنج‌آور و اسفبار در تهران می باشد که بدون هیچ ضابطه ای همچنان ادامه دارد.

12- تخریب باغ های شهری: تخریب باغ ها و درختان یکی دیگر از مشکلات زیست محیطی پایتخت  
 
می باشند تامین درآمدزایی شهرداری از محل فروش تراکم را نمی توان کتمان کرد، همچنین از ابهامات و عدم تناسب جرم با مجازات در حوزه تخریب درختان و باغات نمی توان چشم پوشی کرد و این در حالی است که متاسفانه نگاه به فضای سبز تهران نگاه کاربری است. با وجود مواضع قانونی در طول سال های گذشته تنها در جهت تخریب باغ ها گام برداشته شده است، به گونه ای که جمعیت سرازیر شده به تهران در شرایط نبود مدیریت شهری نظام مند، علاوه بر تمام شدن منابع زیستی، 80 درصد باغات هم تخریب شده است.

13- استفاده از گونه های گیاهی غیربومی و پارازیت در فضای سبز شهری: ﺍﻧﺘﺨﺎﺏ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﻨﺎﺳــﺐ ﺍﺯ    ﺍﺳﺎﺳﻲ ﺗﺮﻳﻦ ﺑﺨﺸﻬﺎﻱ ﻃﺮﺡ ﻫﺎﻱ ﻓﻀﺎﻱ ﺳﺒﺰ ﺍﺳﺖ اما متاسفانه چندی است که شهرداری تهران با کاشت گونه های مانند درخت پریس یا عرعر، گیاه فرفیون و خانواده های متنوع سوزنی برگان تیشه به تنوع زیستی گیاهی تهران می زند و کاشت این گونه ها موجب از بین رفتن گونه های بومی تهران می شود. علاوه بر دخل و تصرف انسانی در تهران عامل دیگری که می‌تواند گونه مهاجم ایجاد کند تراریخته کردن گیاهان و تغییر ساختار ژنتیکی آن هاست که این کار می‌تواند «ابر علف هرزها» را ایجاد کند که با هیچ گونه       آفت کشی از بین نمی‌روند.


14- سفید بالک ها: این حشرات مزاحم حدود چهار سال است که آسایش را از مردم پایتخت ربوده‌اند. همین که هوا در پایتخت کمی گرم شد، سرو‌کله‌شان پیدا می‌شود. مگس‌های سفید مزاحمان سمجی هستند که شهروندان با هیچ راهکاری نمی‌توانند از شرشان خلاص شوند به خصوص وقتی که با ورودشان به دهان و چشم رهگذران خیابان‌های مرکزی و جنوبی شهر کلافه‌کننده می‌شوند.

15- افزایش موش ها و کلاغ ها: مردم پايتخت با 30ميليون موش و ده‌ها هزار كلاغ هر روز زندگي مي‌كنند.   موش‌ها با وارد کردن خسارت به مواد غذائی و پایین آوردن ارزش آنها و انتشار و انتقال بیماری‌ها و بالاخره ایجاد مزاحمت برای انسانها مورد تنفر انسان بوده و برای بسیاری از افراد سبب ایجاد ناراحتی فکری و روحی می‌گردند. كلاغ به اندازه موش‌ براي محيط زيست آسيب به حساب نمي‌آيد، اما ممكن است در بعضي نقاط به دنبال فرزند خود بگردد كه باعث آسيب به انسان‌ها مي‌شود.

16- کاهش تنوع زیستی تهران: تخریب زیستگاه ها مهمترین عامل از بین رفتن تنوع زیستی تهران محسوب می شود. بر اساس مطالعات صورت گرفته تعداد 167 گونه گیاهی ، 136 گونه پرنده، 2 گونه دوزیست، 38 گونه پستاندار تاكنون در مناطق حفاظت شده تهران شناسايي شده است. همچنین وجود مناطق حفاظت شده و پارک ملی نیز از مهمترین تنوع زیستی تهران بشمار می آید که متاسفانه تخریب و تصرف از مهمترین عوامل از بین رفتن این مناطق می باشد.

17- نشست زمین: خشکسالی و برداشت نامتعارف آب از چاه‌های غیرمجاز، علاوه بر خشک شدن دیگر چاه‌ها و مشکل در تامین آب شرب باعث فرونشست زمین در دشت ورامین، دشت تهران، کرج و شهریار شده است، مناطقی که تا پیش از این قطب کشاورزی در منطقه به حساب می‌آمدند. هر روز یک میلی متر از زمین در تهران یعنی در سال، ۳۶ سانتی متر نشست می کند. این میزان نشست تهران را رکورددار نشست زمین در دنیا کرده است.

18- کاهش آبهای زیرزمینی: وضعیت آبهای زیرزمینی استان تهران به دلیل برداشت آب برای مصارف کشاورزی به شرایط بحرانی رسیده است. در سال‌های اخیر تغییر اقلیم و کاهش بارندگی‌ها در سطح کلان و جهانی و از سوی دیگر نیاز به آب و منابع آبی در داخل شهر باعث شد تا میزان برداشت از سفره‌های زیرزمینی بیش ‌از حد مجاز شود. این عوامل سبب کاهش سطح آب‌های زیرزمینی و بروز پدیده فرونشست در تهران شده است. 

19- ضعف مدیرتی پسماندهای ویژه و صنعتی: يکي از مشکلات بسيار حاد محيط زيستي تهران، مديريت نامناسب بر پسماندهاي ويژه و صنعتي است. عدم مديريت صحیح  بر پسماندهاي ويژه، خطرات زيادي را با توجه به ويژگي هاي احتراق، واکنش پذيري، خورندگي و سميت بر سلامتي انسان و طبيعت وارد مي نمايد. متاسفانه زباله های صنعتی و پسماندهای ویژه در زباله های عادی پنهان شده و شهرداری بدون هیچ ضابظه ای اقدام  به دفع این زباله ها می کند. این زباله مانند یک بمب در محیط باقی می ماند تا روزی که بر اثر یک عامل طبیعی یا غیر طبیعی وارد محیط و تبدیل به یک فاجعه زیست محیطی شود.

20- کمبود سرانه فضای سبز شهری: بر اساس مطالعات و بررسی های استاندارد جهانی محیط زیست سازمان ملل سرانه فضای سبز، به ازای هر نفر، 25 متر است این در حالی است که طبق آخرین برآورده اعلام شده از سوی شهرداری تهران در خصوص سرانه فضای سبز برای هر تهرانی 14 متر است.

21- آلودگی و فرسایش خاک: وجود بحران آلودگی خاک در پایتخت که براثر فعالیت آبیاری زمین های کشاورزی جنوب تهران با فاضلاب، پسماندهای نفتی و آلودگی های ناشی از پالایشگاه تهران در منطقه درسون آباد و اسماعیل آباد و آلودگی ناشی از دفن زباله روزانه بیش از ۸۰۰۰ تن در کهریزک و … از مهمترین کانون آلودگی خاک این شهر می باشد.

دکتر مهدی بهروش نائب رئیس شاخه محیط زیست حزب ندای ایرانیان
کلمات کليدی: آلودگی/تهران/بهروش/اطلاعات روز#
 


 
تصاویر/ مترو سواری رییس جمهور در مشهد
خطوط قطار شهری مشهد با حضور رییس جمهور افتتاح شد.
تصاویر/ صعود نساجی مازندران به لیگ برتر
تیم فوتبال نساجی موفق شد با برتری ۶ بر صفر برابر راه آهن به لیگ برتر صعود کند. در جدال خونه به خونه و نساجی، این ...
تصاویر/ دیدار روحانی با اعضای تیم ملی والیبال نشسته
اعضای تیم ملی والیبال نشسته ایران پس از قهرمانی در رقابت های جهانی تبریز با حجت‌الاسلام حسن روحانی رئیس جمهوری ...
اولین تصاویر از محل شهادت ۷ ایرانی در فرودگاه «تی۴»
تصاویر اولیه از محل حمله موشکی روز گذشته به فرودگاه تی۴ که منجر به شهادت ۷ نفر از شهروندان کشورمان شد، منتشر شد....
دهان مردم را نبستند،خرد کرده اند/هر کس غیر از آقا وحید حرف مردم را میزد لهش می کردند!
باید از او پرسید سردار وحید در کرمانشاه چه میزان ی تدبیری و بی کفایتی از دولتمردان دیده است که حاضر می شود خود ...
صوت/ آخرین وصیت شهید حججی به همسرش  
آخرین وصیت‌های شهید مدافع حرم محسن حججی در سوریه به همسرش و علی کوچولو پسر نازنینش را می‌شنوید.
صوت/ بیانات رهبر انقلاب درباره انتخابات 96  
بیانات امروز رهبر معظم انقلاب درباره انتخابات 96 منتشر شد.
صوت/ مداحی محمود کریمی محرم 95  
فایلهای صوتی شب اول محرم الحرام سال1438 هیئت رایة العباس چیذر بانوای حاج محمو د کریمی اماده دریافت است.
تیم ملی والیبال نشسته ایران قهرمان پارالمپیک شد
تیم ملی والیبال نشسته ایران با پیروزی مقابل بوسنی قهرمان رقابت های پارالمپیک ریو شد.