چهارشنبه ۲۸ تير ۱۳۹۶ ساعت ۰۱:۲۱
نگاهی به ابهامات مصوبه‌ی برنامه‌ی ششم توسعه در حوزه‌ی پولی و بانکی،

شش ایراد مصوبه‌ی شورای فقهی بانک مرکزی

Share/Save/Bookmark
یکی از مواد مهم برنامه‌ی ششم توسعه در حوزه‌ی پولی و بانکی، ماده‌ی 16 آن است که به تأسیس شورای فقهی بانک مرکزی اشاره دارد. علی‌رغم اهمیت این مصوبه اما به نظر می‌رسد ایرادات و ابهامات مهمی در آن وجود دارد که می‌تواند منجر به کاهش کارایی این نهاد نظارتی شود.
کد مطلب: 44004
 
به گزارش اطلاعات روز#  با توجه به اجرای قانون بانکداری بدون ربا در ایران و نیز لزوم رعایت قوانین شرعی در نظام بانکی، ضروری است که نهاد مستقلی بر اجرای احکام اسلامی نظارت داشته باشد. گسترش ابزارهای نوین مالی و بروز مباحث جدید در نظام پولی و مالی کشور که در گذشته وجود نداشته است، لزوم شکل‌گیری نهاد ناظر شرعی در نظام مالی کشور را دوچندان کرده است.
 
در قانون برنامه‌ی ششم توسعه که سال گذشته به تصویب رسید، قانون‌گذار به این موضوع توجه کرده و در ماده‌ی 16 آن به تأسیس شورای فقهی بانک مرکزی پرداخته است. علی‌رغم اهمیت این ماده قانونی به نظر می‌رسد، نواقص، ابهامات و ایرادات مهمی در آن وجود دارد. ایراداتی که ممکن است به کاهش کارایی این شورا و حتی عدم دستیابی به اهداف آن منجر شود. در ادامه تلاش خواهیم کرد مهم‌ترین ابهامات و ایرادات این قانون را به‌اختصار بیان کنیم.
 
اولین ایراد این مصوبه غفلت از تعیین شرح وظایف و یا حیطه‌ی اختیارات شورای فقهی بانک مرکزی است. اگر این موضوع به‌دقت مشخص نشود، می‌تواند منجر به موازی‌کاری و یا تداخل وظایف با دیگر بخش‌های بانک مرکزی، شورای پول و اعتبار و حتی شورای نگهبان شود و کارایی این شورا را به‌شدت کاهش دهد.
 
دومین نقص این مصوبه، عدم تعیین حکم و مرجع حل اختلاف است. شورای فقهی می‌تواند به‌نوعی نقش شورای نگهبان را داشته باشد و بر اسلامی بودن مصوبات پولی و بانکی نظارت کند. همان‌طور که می‌دانیم بارها بین مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان اختلاف پیش آمده است و مجمع تشخیص مصلحت نظام آن را برطرف کرده است. اما اگر اختلاف‌نظری بین شورای فقهی و ارکان بانک مرکزی یا شورای پول و اعتبار رخ دهد، مشخص نیست مرجع حل اختلاف چه نهادی است. قانون‌گذار از احتمال بروز اخلاف غفلت کرده و برای این مشکل چاره‌اندیشی نکرده است.
 
در این ماده تناقض مهمی نیز وجود دارد. هدف شکل‌گیری این شورا، حصول اطمینان و نظارت بر اجرای قانون بانکداری بدون ربا و نیز اظهارنظر پیرامون انطباق مقررات، رویه‌ها، بخشنامه‌ها و... بر قوانین اسلامی تعیین شده است و در تبصره‌ی دو ماده، مصوبات شورای فقهی لازم‌الرعایه اعلام شده است. به نظر می‌رسد اهداف نظارت و اظهارنظر با لازم‌الرعایه بودن مصوبات دارای تناقض است. به عبارت دیگر، داشتن نقش نظارتی و ارائه‌ی اظهارنظر، به‌معنای داشتن نقش مشورتی شورای فقهی است که با ضروری بودن اجرای مصوبات جمع‌پذیر نیست.
 
ایراد چهارم مصوبه، ابهام در افراد صاحب رأی است. در تبصره‌ی سه قانون به اعضا صاحب رأی شورا اشاره شده است، اما مشخص نشده است که منظور چه افرادی است. آیا تمام ده عضو شورا دارای حق رأی هستند یا تنها برخی از آن‌ها صاحب رأی هستند. آیا نماینده‌ی مجلس که به‌عنوان عضو ناظر نام برده شده نیز حق رأی دارد؟
 
دیگر نقص مصوبه، به ابهام در تبصره‌ی چهارم مربوط است. در انتهای این تبصره آمده است که تصمیمات شورا با رأی اکثریت فقها اتخاذ خواهد شد. این جمله دارای ابهام زیادی است و مشخص نیست که مصوبات شورا با چه سازوکاری اتخاذ می‌شوند. آیا تنها فقها حق رأی دارند و مابقی اعضا نقش مشورتی دارند و یا همه حق رأی دارند، ولی باید اکثریت فقها به موضوعی رأی دهند تا به مصوبه تبدیل شود؟ اگر حالت اول باشد، به‌معنی بی‌اعتنایی به نظرات کارشناسان است. اگر حالت دوم باشد، به این معناست که اگر هفت عضو با موضوعی مخالف و تنها سه فقیه با موضوعی موافق باشند، تبدیل به مصوبه خواهد شد. بدیهی است که ترجیح نظر سه فقیه به نظر دو فقیه و پنج کارشناس چندان درست و منطقی نیست. فارغ از اینکه هر سازوکار چه معایب و محاسنی دارد، ضروری است که به‌صراحت سازوکار تصمیم‌گیری در شورا مشخص شود.
 
نقص ششم مصوبه، مشخص نبودن رئیس شورای فقهی و حدود اختیارات آن است. با توجه به نقشی که برای رئیس بانک مرکزی در قانون ذکر شده است، به نظر می‌رسد ایشان رئیس این شورا هستند، اما در قانون اشاره‌ی مستقیمی به آن نشده است. حتی سازوکار تعیین رئیس شورا نیز مشخص نشده است.
 
بنا بر آنچه گفته شد، این مصوبه دارای ابهامات و نواقص مهمی است که اگر برطرف نشود، نه‌تنها منجر به کاهش کارایی شورا می‌شود، بلکه ممکن است بر مشکلات نظام پولی و بانکی کشور نیز بیفزاید. برای موفقیت این شورا، ضروری است که نواقص این مصوبه به‌دقت مشخص و با انجام کار کارشناسی برطرف شود. بنابراین قبل از آغاز به کار شورای فقهی در برنامه‌ی ششم توسعه، باید مطالعات دقیقی پیرامون جایگاه شورا، شرح وظایف، اهداف، حیطه اختیارات، نحوه‌ی عزل و نصب و تغییر اعضا، مرجع حل اختلاف، سازوکار تصمیم‌گیری و... صورت گیرد و تمام این موارد به‌صورت دقیق مصوب شود. تنها در این صورت است که می‌توان به شکل‌گیری یک نهاد نظارتی کارا و اثربخش امید داشت.
 
کلمات کليدی: شش/ ایراد/ مصوبه‌/شورا/فقهی/ بانک/ مرکزی/اطلاعات روز#
 


فیلم/ واکنش سردار سلیمانی به افرادی که می‌خواستند دستش را ببوسند  

صفحه منتسب به حاج قاسم سليمانی در اینستاگرام، فیلمی از واکنش سردار سلیمانی به افرادی که قصد بوسیدن دست او را داشتند ...

فیلم/ آغاز عملیات سپاه علیه تروریست‎ها برای خو‎ن‎خواهی شهید حججی  

تصاویری که شبکه المیادین به آنها دست یافته نشان می‎دهد که نیروهای سپاه پاسداران به شکل مستقیم در میدان نبرد با تروریست‎ها ...

فیلم/ سردار سلیمانی:انتقام میگیریم  

صفحه منتسب به سردار سلیمانی در آخرین پست خود وعده انتقام از خون شهدای مدافع حرم را داد.

 
تصاویر/ یادگاری به قدمت ۳۰۰۰ سال
تخت سلیمان جایگاه مهمترین آتشکده دوره ساسانیان یعنی آذرگشنسب در شمال شرقی شهرستان تکاب و شرق تخت سلیمان در جنوب ...
تصاویر/ حاشیه‌های آخرین جلسه شورای شهر
آخرین جلسه شورای شهر تهران امروز یکشنبه برگزار شد تا جلسه بعدی با حضور منتخبان شورای پنجم در همین سالن برگزار ...
تصاویر/ جشنواره سالانه بومیان آمریکا
بومیان آمریکا در جشنواره سالانه ای که در ایالت آیداهو برگزار شد شرکت کردند.
تصاویر/ طواف رنگین کعبه
درحالی‌که بیشتر از دو هفته تا آغاز مناسک حج تمتع باقی مانده، کعبه مأمن ده‌ها هزار زائر از سراسر جهان با نژاد و ...
"وزیر اطلاعات" عکاس ایسنا شد +تصاویر
از جمله حواشی آخرین نشست اعضای دولت یازدهم عکسی بود که وزیر اطلاعات از خبرنگاران و عکاسان گرفت. نکته جالب اینجاست ...
صوت/ آخرین وصیت شهید حججی به همسرش  
آخرین وصیت‌های شهید مدافع حرم محسن حججی در سوریه به همسرش و علی کوچولو پسر نازنینش را می‌شنوید.
صوت/ بیانات رهبر انقلاب درباره انتخابات 96  
بیانات امروز رهبر معظم انقلاب درباره انتخابات 96 منتشر شد.
صوت/ مداحی محمود کریمی محرم 95  
فایلهای صوتی شب اول محرم الحرام سال1438 هیئت رایة العباس چیذر بانوای حاج محمو د کریمی اماده دریافت است.
تیم ملی والیبال نشسته ایران قهرمان پارالمپیک شد
تیم ملی والیبال نشسته ایران با پیروزی مقابل بوسنی قهرمان رقابت های پارالمپیک ریو شد.
صوت/ مداحی دلنشین بنی‌فاطمه در شب قدر  
مداحی زیبای سید مجید بنی‌فاطمه به مناسبت ایام سوگواری شهادت امیرالمومنین علی علیه‌السلام را بشنوید.