جمعه ۳ اسفند ۱۳۹۷ ساعت ۱۸:۴۸

چرا ساختار بودجه نیازمند اصلاح است؟

Share/Save/Bookmark
رهبر معظم انقلاب‌اسلامی در بیانیه تحلیلی گام دوم انقلاب‌اسلامی «بودجه‌بندی معیوب و نامتوازن» را از جمله عیوب ساختاری‌ای که کشور با آن مواجه است دانستند که باید برای رفع آن چاره‌اندیشی نمود. اکنون‌که در ماه‌های پایانی سال و موعد بررسی بودجه کل کشور، فضای رسانه‌ای متأثر از لایحه بودجه شده ضروری است در خصوص این نقطه‌ضعف ساختاری تأمل و برای اصلاح آن اقدام گردد:
کد مطلب: 58278
 
به گزارش اطلاعات روز#رهبر معظم انقلاب‌اسلامی در بیانیه تحلیلی گام دوم انقلاب‌اسلامی «بودجه‌بندی معیوب و نامتوازن» را از جمله عیوب ساختاری‌ای که کشور با آن مواجه است دانستند که باید برای رفع آن چاره‌اندیشی نمود. اکنون‌که در ماه‌های پایانی سال و موعد بررسی بودجه کل کشور، فضای رسانه‌ای متأثر از لایحه بودجه شده ضروری است در خصوص این نقطه‌ضعف ساختاری تأمل و برای اصلاح آن اقدام گردد:

۱- بررسی مصارف لایحه بودجه سال ۱۳۹۸ نشان می‌دهد مجموع اعتبارات دستگاه‌های اجرایی در سطح ملی کشور ۴,۳۷۲,۳۳۱ میلیارد ریال است که سهم هریک از زیربخش‌های آن عبارت است از:
دستگاه اجرایی مبلغ اعتبارات در لایحه بودجه ۹۸ (میلیارد ریال) سهم از مجموع اعتبارات دستگاه‌های اجرایی ملی
مجلس ۱۰,۰۷۰ ۰.۲۳%
قوه قضائیه ۱۱۸,۱۳۷ ۲.۷۰%
نیروهای مسلح ۵۳۶,۴۸۹ ۱۲.۲۷%
مراکز و نهادهای حوزوی فرهنگی ۲۵,۴۷۵ ۰.۵۸%
وزارتخانه‌های دولت ۲,۹۸۷,۹۵۹ ۶۸.۳۴%
مراکز پژوهشی ذیل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ۵,۷۲۲ ۰.۱۳%
مراکز آموزش عالی ذیل وزارت علوم ۱۴۹,۹۹۶ ۳.۴۳%
دانشگاه‌های علوم پزشکی تابعه وزارت بهداشت و درمان ۵۳۸,۴۸۳ ۱۲.۳۲%
مجموع ۴,۳۷۲,۳۳۱ ۱۰۰%
اعتبارات دستگاه‌های اجرایی در سطح ملی[۱]
 بدین ترتیب مجموع سهم دستگاه‌های تابعه قوه مجریه ۳,۶۸۲,۱۶۰ میلیارد ریال و در واقع ۸۴.۲۲% مجموع اعتبارات دستگاه‌های اجرایی ملی است به‌عبارت‌دیگر در سطح ملی بیش از ۸۴% مصارف بودجه در اختیار دولت است. البته این به‌جز بخش عمده بودجه‌های استانی و محلی است که بازهم به دستگاه‌های وابسته به قوه مجریه تعلق خواهد گرفت. در واقع ۱۶ درصد باقی‌مانده سهم باقی دستگاه‌های کشور، از جمله نیروهای مسلح، قوه قضائیه، مجلس شورای اسلامی و … است.
 
جالب اینجاست که برخی جنجال‌آفرینان و مدیران اجرایی در حال شکل‌دهی به آن بوده و هستند، به دنبال القای آن است که بخش عمده‌ای از بودجه کشور در اختیار دولت نیست و به‌تبع آن دولت در اداره کشور کاره‌ای نیست.
۲- البته آنچه در اینجا بررسی شد تنها محدود به بودجه عمومی دولت است و بودجه کل کشور بسیار بزرگ‌تر است که شامل بودجه عمومی دولت و بودجه شرکت‌های دولتی و مؤسسات انتفاعی وابسته به دولت و بانک‌ها است. با توجه به اینکه مجموع بودجه شرکت‌های دولتی ۱۲,۷۴۸,۰۰۰ میلیارد ریال است سهم هریک از بخش‌ها از بودجه کل کشور به این شرح است: ۴% بودجه دستگاه‌های اجرایی خارج از دولت، ۲۲% درصد بودجه دستگاه‌های اجرایی ملی و ۷۴% بودجه شرکت‌های دولتی.
در واقع به‌طورکلی تنها یک‌چهارم بودجه کل کشور (سهم منابع و مصارف عمومی) تفصیلاً در مجلس و دولت بررسی می‌شود اما ۷۵ درصد از بودجه کل که به شرکت‌های وابسته به دولت و بانک‌ها اختصاص دارد معمولاً مورد واکاوی قرار نگرفته و شفافیت لازم را ندارند، شرکت‌های خصوصی و بانک‌ها با بودجه ۱۲۷۴ هزار میلیارد تومانی و هم نهادهایی که منابع اختصاصی ۷۰ هزار میلیارد تومانی دارند از این طیف هستند، تنها سه شرکت بزرگ دولتی از جمله شرکت ملی نفت، شرکت ملی گاز و شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، سهم ۵۳ درصدی از بودجه کل کشور (حدود ۹۰۰ هزار میلیارد تومان) دارند که چندان موردبررسی قرار نمی‌گیرد. همچنین مطابق برخی گزارش‌ها، به دلیل عدم پیش‌بینی صحیح بودجه، منابع و مصارف شرکت‌های دولتی در قانون بودجه سنواتی، موجب شده است تا بیش از ۶۲ درصد از بنگاه‌های دولتی اصلاحیه بودجه‌ای داشته و سالانه بیش از ده‌ها شرکت زیان­ده بالغ‌بر ۱۰ هزار میلیارد تومان به‌عنوان کمک از محل منابع عمومی دولت دریافت نمایند

۳- مسئله مهم دیگر در منابع بودجه است. وابستگی بودجه به نفت در لایحه بودجه ۹۸، تا ۳۵ درصد از کل درآمدها است که نسبت به سال ۹۷، سه درصد رشد یافته است، با توجه به توطئه‌های دشمن و نااطمینانی­هایی که در مورد قیمت نفت وجود دارد، کسری بودجه از محل فروش نفت در سال ۹۸، محتمل است، این مسئله‌ای است که در بودجه سال آتی، توجه چندانی بدان نشده است. بر اساس قانون برنامه ششم توسعه، باید ۳۴ درصد از درآمدهای منابع نفتی کشور در سال ۹۸ در صندوق توسعه ملی قرار گیرد، اما در لایحه بودجه سال ۹۸ با کاهش ۱۴ درصدی، معادل ۲۰ درصد از منابع حاصل از نفت به‌عنوان سهم صندوق توسعه ملی پرداخت می‌شود، شنیده‌های حاکی است بر اساس تدبیر نظام، مقرر شده تا این برداشت از صندوق در قالب استقراض بوده و دولت متعهد به بازگرداندن آن شده است.

۴- از سویی مالیات، حدود ۷۱ درصد از کل منابع درآمد عمومی دولت در لایحه بودجه ۹۸ را شامل می‌شود، با توجه به رکود تورمی کشور، با توجه به وضعیت پایه‌های مالیاتی موجود، احتمال عدم تأمین درآمدهای مالیاتی کمتر از میزان پیش‌بینی‌شده در بودجه ۹۸ وجود خواهد داشت. نکته مهم دیگری که باید برای آن تدبیر نمود، مسئله فرار مالیاتی است که برخی برآوردها، آن را سالانه ۳۵ تا ۴۰ هزار میلیارد تومان فرار مالیاتی (یعنی حدود ۶۰ درصد از اقتصاد ایران) تخمین می‌زنند. تا زمانی که برای حل جدی این معضل تدبیری اندیشیده نشود، مشکل منابع بودجه بر جای خود هست.

۵- پیش‌بینی تأمین مالی ۵۰ هزار میلیارد تومانی از محل فروش اوراق و …، از نقاط آسیب‌زای لایحه بودجه ۹۸ است، بانک مرکزی برای تأمین بهره این اوراق، ناچار به چاپ اسکناس و رشد نقدینگی است. از سویی دولت برای تسویه اصل و سود وام‌ها یا اوراقی که در سال‌های قبل انجام داده و حدود ۳۳ هزار میلیارد تومان سررسید می‌شوند به تأمین مالی (قرض) از همین محل روی آورده است که در میان‌مدت تورم‌زا است.

۶- در بودجه سال ۱۳۹۷، قیمت دلار ۳۵۰۰ تومان پیش‌بینی شد و البته از بهار امسال این ارز عملاً با قیمت ۴۲۰۰ تومان نرخ‌گذاری شد. هرچند گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس نرخ مؤثر ارز در لایحه بودجه ۹۸ را ۶۰۰۰ تومان ارزیابی نموده، اما سازمان برنامه‌وبودجه این نرخ را ۵۵۴۴ تومان می‌داند. حتی اگر نرخ سازمان برنامه را هم بپذیریم به‌معنای پذیرش افزایش ۵۸% ای نسبت به بودجه ۹۷ است و این در حالی است که در لایحه بودجه ۹۸ میزان افزایش حقوق حقوق‌بگیران ۲۰ درصد است که با توجه به پیش‌بینی تورم سال آتی، هیچ رویکردی مبنی بر پیش‌بینی جبران کاهش قدرت خرید مردم در این لایحه وجود نداشته و برای حمایت از اقشار آسیب‌پذیر، در بودجه ۹۸ سیاستی اعمال نشده است.

۷- پس‌ازآنکه بودجه تصویب مجلس و به تأیید شورای نگهبان رسید، از سوی رئیس‌جمهور ابلاغ شد، تازه مهم‌ترین مرحله واقعی بودجه شروع‌شده و آن «تخصیص» است. این مرحله -که از عیوب جدی در نظام برنامه‌وبودجه کشور است و از اعمال سلیقه عده‌ای معدود برای سرنوشت کل کشور است- کاملاً در اختیار دولت است و تجربه نشان داده که دولت‌ها از ابزار نامحسوس اما تأثیرگذار تخصیص بودجه همواره استفاده کرده‌اند. ماجرا وقتی حساس‌تر می‌شود که همچون سال‌های اخیر کشور با کاهش درآمد و کسری بودجه مواجهه شده و معمولاً اینجا تیزی چاقوی تخصیص گلوی دستگاه‌ها و نهادهای خارج از دولت را بیشتر می‌خراشد. بررسی میزان تخصیص بودجه در دستگاه‌های ملی در سال‌های اخیر نشان می‌دهد بیشتر نهادهای خارج از قوه مجریه و یا مؤسسات فرهنگی دریافت‌کننده کمک، بخش قابل‌توجهی از میزان بودجه مصوب سالیانه خود را دریافت نکرده‌اند و میان بودجه مصوب و میزان تخصیصی به آن‌ها فاصله معناداری وجود دارد. به‌عبارت‌دیگر، ماجرای حکایت «آش نخورده و دهان سوخته» است.

واقعیت آن است که بودجه متعلق به مردم است و اگر رئیس‌جمهور بر اساس اصل ۱۲۶ قانون اساسی مسئول برنامه‌وبودجه شده است، در واقع از حیث جایگاه امانت‌داری سرمایه عمومی بوده و هیچ‌گونه حق مطلق‌العنانی برای مدیران اجرایی ایجاد نمی‌کند. کارمند بانک هیچ‌گاه از زیادشدن ورودی نقدینگی به شعبه خوشحال نمی‌شود و یا از خروج زیاد از معمولان ناراحت نمی‌گردد، چون مالکیتی بر سرمایه‌های مردم ندارد و تنها خود را امانت‌دار سرمایه آنان می‌داند.
کلمات کليدی: بودجه/اصلاح/اطلاعات روز#
 


 
تصاویر/ مترو سواری رییس جمهور در مشهد
خطوط قطار شهری مشهد با حضور رییس جمهور افتتاح شد.
تصاویر/ صعود نساجی مازندران به لیگ برتر
تیم فوتبال نساجی موفق شد با برتری ۶ بر صفر برابر راه آهن به لیگ برتر صعود کند. در جدال خونه به خونه و نساجی، این ...
تصاویر/ دیدار روحانی با اعضای تیم ملی والیبال نشسته
اعضای تیم ملی والیبال نشسته ایران پس از قهرمانی در رقابت های جهانی تبریز با حجت‌الاسلام حسن روحانی رئیس جمهوری ...
اولین تصاویر از محل شهادت ۷ ایرانی در فرودگاه «تی۴»
تصاویر اولیه از محل حمله موشکی روز گذشته به فرودگاه تی۴ که منجر به شهادت ۷ نفر از شهروندان کشورمان شد، منتشر شد....
دهان مردم را نبستند،خرد کرده اند/هر کس غیر از آقا وحید حرف مردم را میزد لهش می کردند!
باید از او پرسید سردار وحید در کرمانشاه چه میزان ی تدبیری و بی کفایتی از دولتمردان دیده است که حاضر می شود خود ...
صوت/ آخرین وصیت شهید حججی به همسرش  
آخرین وصیت‌های شهید مدافع حرم محسن حججی در سوریه به همسرش و علی کوچولو پسر نازنینش را می‌شنوید.
صوت/ بیانات رهبر انقلاب درباره انتخابات 96  
بیانات امروز رهبر معظم انقلاب درباره انتخابات 96 منتشر شد.
صوت/ مداحی محمود کریمی محرم 95  
فایلهای صوتی شب اول محرم الحرام سال1438 هیئت رایة العباس چیذر بانوای حاج محمو د کریمی اماده دریافت است.
تیم ملی والیبال نشسته ایران قهرمان پارالمپیک شد
تیم ملی والیبال نشسته ایران با پیروزی مقابل بوسنی قهرمان رقابت های پارالمپیک ریو شد.